Operacje gospodarcze i ich wpływ na strukturę bilansu

Bilans odzwierciedla stan środków gospodarczych i źródeł ich finan­sowania w ujęciu statycznym. W praktyce stan ten ulega ciągłym zmianom na skutek działalności gospodarczej, która powoduje ruch okrężny środków. W zależności od tego, które składniki bilansu się zmieniają i w jaki sposób, rozróżnia się cztery typy operacji bilansowych.

 

Operacje – udokumentowane zdarzenia gospodarcze, które podlegają ewidencji księgowej

Operacje – udokumentowane zdarzenia gospodarcze, które podlegają ewidencji księgowej

 

 

 

Typy operacji gospodarczych:

  1. (A1+Q)+A2+(A3-Q)+A4+…+An=P lub A=P
  2. A=P1+(P2+Q)+(P3-Q)+P4+…+Pn lub A = P.
  • (A1+Q)+A2+A3+…+An=P1+P2+(P3+Q)+…+Pn lub A+Q = P+Q.
  1. A1+(A2-Q)+A3+…+An=(P1-Q)+P2+P3+…+Pn lub A-Q = P-Q.

gdzie:

At — składniki aktywów, f=l, …, n;

Pi — składniki pasywów;

Q — operacja gospodarcza.

 

Operacje I typu wywołują zmiany wyłącznie w aktywach bilansu. Wzrost jednego składnika aktywów powoduje zmniejszenie drugiego składnika ak­tywów o tę samą kwotę. W wyniku tego suma bilansowa pozostaje bez zmiany, a równowaga bilansowa nie jest naruszona. Operacje I typu wiążą się z przesunięciami w ramach aktywów.

Operacje II typu wywierają wpływ tylko na stan składników pasywów. Zwiększenie jednej pozycji pasywów wywołuje równoczesne zmniejszenie innej pozycji pasywów o tę samą kwotę. Zapewnia to zachowanie równowagi bilansowej. Suma bilansowa nie zmienia się, wpływa jedynie na zmianę struktury pasywów

Operacje III typu powodują zwiększenie składnika aktywów i pasywów o tę samą kwotę. Dotyczą więc zarówno aktywów, jak i pasywów, a są związane z przejęciem przez jednostkę gospodarczą nowych składników majątku. Suma bilansowa wzrasta o wartość dokonanej operacji. Mimo to równowaga bilansowa nie zostaje naruszona:

Operacje IV typu wpływają na równoczesne zmniejszenie pozycji w aktywach i pasywach o tę samą kwotę, co powoduje także zmniejszenie sumy bilansowej. Do tego typu zalicza się wszystkie operacje wywołujące

odpływ składników majątku z jednostek gospodarczych i zmniejszenie zobo­wiązań. Operacje typu czwartego również zapewniają zachowanie równowagi bilansowej:

 

Zadanie

Oceń wpływ poszczególnych operacji na bilans.

n

AKTYWA PASYWA
Środki trwałe 20.000 Kapitał zakładowy 18.000
Środki trwałe w budowie 10.000 Kapitał zapasowy 10.000
Materiały 3.000 Kredyt bankowy 7.000
Kasa 1.000 Zobowiązani wobec dostawców 3.000
Rachunek bankowy 4.000    
Suma bilansowa 38.000 Suma bilansowa 38.000

 

  • wpłata gotówki z kasy do banku – 500 zł

– op. I, zmiana struktury bilansowej aktywów

b.) spłata z kredytu bankowego zobowiązań wobec dostawców w kwocie – 2.000 zł

– op. II, zmiana struktury bilansowej pasywów

c..) zakupiono u dostawców materiały. Zapłata nastąpi w terminie późniejszym – 800 zł

– op. III, zmiana sumy bilansowej

  • spłacono z rachunku bankowego kredyt w wysokości – 4.000 zł

– op. IV, zwiększenie sumy bilansowej

 

Zadanie

Prześledź wpływ kilku operacji gospodarczych na składniki bilansowe

  • z zakończonej budowy przyjęto do użytkowania we własnej działalności środki trwałe o wartości – 500zł

-op. I, zmian struktury bilansowej aktywów

  • podjęto decyzję o podziale zysku przekazując na zwiększenie kapitału – 4.000zł

– op. II, zmiana struktury bilansowej pasywów

  • otrzymano od odbiorcy czek za wykonaną usługę na – 400 zł

– op. I, zmiana struktury bilansowej aktywów

  • sprzedano towary, a zapłata nastąpi później – 1.000 zł

– op. I, zmiana struktury bilansowej aktywów

  • zakupiono towary u dostawcy, zapłata w późniejszym terminie – 1.000 zł

– op. IV, podwyższenie sumy bilansowej

 

Zadanie

Stan środków gospodarczych i źródeł ich pochodzenia w przedsiębior­stwie jest następujący:

Aktywa Pasywa
1.    Środki trwałe                       zł 50 000

2.    Materiały                             zł 10 000

3.    Rachunki bankowe              zł 20 000

4.    Kasa                                    zł   2 000

1.     Kapitał (fundusz) podstawowy     zł 61 000

2.     Rozrachunki z dostawcami           zł   8 000

3.     Kredyty bankowe                         zł 13 000

    zł 82 000 zł 82 000

 

Operacja 1

Zakupiono za gotówkę materiały w kwocie zł 500. Operacja pierwsza spowoduje zwiększenie stanu materiałów i równoczesne zmniejszenie stanu gotówki w kasie. Po dokonaniu tej operacji nastąpiły zmiany jedynie w akty­wach (operacja I typu). Jeden składnik aktywów (materiały) zwiększył się o zł 500, drugi zaś składnik aktywów (kasa) zmniejszył się o tę samą sumę. Nastąpiło tylko przesunięcie w aktywach. Operacja ta nie spowodowała ani zwiększenia, ani zmniejszenia stanu składników majątku jednostki, w związ­ku, z czym suma bilansowa nie zmieniła się. Ilustruje to bilans pierwszy.

 

Operacja 2

Zaciągnięto kredyt bankowy, którym spłacono zobowiązania wobec do­stawców w kwocie zł 2000. Operacja druga spowodowała zmiany tylko w pasywach bilansu. Zwięk­szeniu uległa suma zobowiązań wobec banku (kredytów bankowych) o zł 2000, a zmniejszeniu — zobowiązania wobec dostawców o tę samą kwotę. Nastą­piła wymiana w pozycjach pasywów (operacja typu II). Operacja ta nie wywołała zmiany ogólnej sumy pasywów, wobec czego suma bilansowa pozostała bez zmian. Ilustruje to bilans drugi.

 

Operacja 3

Przyjęto do magazynu zakupione materiały wartości zł 10 000, za które zapłata nastąpi w terminie późniejszym. Operacja trzecia spowodowała zwiększenie zapasów materiałów (skład­nika aktywów) o zł 10 000 oraz zwiększenie zobowiązań wobec dostawców (składnika pasywów) również o zł 10 000. Na skutek dokonanej operacji suma bilansowa zwiększyła się o zł 10 000. Operacja należy, zatem do typu III i jest wyrażona w bilansie trzecim.

 

Operacja 4

Uregulowano przelewem bankowym zobowiązania wobec dostawców na kwotę zł 8000. Operacja czwarta wpłynie na zmniejszenie zarówno stanu aktywów, jak i stanu pasywów (operacja IV typu). W aktywach zmniejszyła się wielkość środków pieniężnych na rachunku bankowym o zł 8000. O tę samą kwotę zmniejszyły się zobowiązania wobec dostawców (pozycja pasy­wów). W wyniku tej operacji gospodarczej zmniejszyła się suma bilansowa o zł 8000. Ilustruje to bilans czwarty.

 

W przykładzie zapisy zmian powodowanych przez operacje zostały doko­nane zgodnie z zasadą równowagi bilansowej. Każdorazowo ulegały zmianie o tę samą kwotę dwa składniki bilansowe, przy czym, jeżeli operacja dotyczyła wyłącznie aktywów lub pasywów, zmiany miały charakter „plus — minus”, a suma bilansowa nie ulegała zmianie. Gdy operacja wpływała zarówno na składnik aktywów, jak i pasywów, następowało zwiększenie lub zmniejszenie sumy bilansowej.

Warto zaznaczyć, że operacja gospodarcza może być ujęta w ewidencji księgowej tylko na podstawie odpowiedniego dokumentu. Nawet przeniesie­nie danych z konta na konto czy też poprawienie zapisów za pomocą storna należy udokumentować. Poza szczególnymi przypadkami w rachunkowości informatycznej żadna operacja gospodarcza nie może być zaksięgowana bez dokumentu.