Duża rachunkowość małych firm

Sektor MSP w znowelizowanej ustawie o rachunkowości

W dniu 20 czerwca 2013 r. Rada UE przyjęła projekt nowej dyrektywy ws. rachunkowości. Została ona opublikowana w Dzienniku Urzędowym UE w dniu 29 czerwca 2013 r.

Polska ustawa została w tym zakresie znowelizowana w 2013 oraz 2015 roku. W roku 2013 wprowadzono pojęcie jednostki „mikro” Za jednostkę „mikro” uważa się podmioty, w które w roku, za który sporządzają sprawozdanie finansowe oraz w roku poprzedzającym ten rok, nie przekroczyły, co najmniej dwóch z następujących trzech wielkości:

• suma aktywów bilansu na koniec roku obrotowego w walucie polskiej nie przekroczyła równowartości 1.500.000 zł,

• przychody netto ze sprzedaży produktów i towarów w walucie polskiej nie przekroczyły równowartości 3 000 000 zł,

• średnioroczne zatrudnienie w przeliczeniu na pełne etaty wyniosło nie więcej niż 10 osób.

Kolejną grupę jednostek mikro stanowią osoby fizyczne, spółki cywilne osób fizycznych, spółki jawne osób fizycznych oraz spółki partnerskie, jeżeli przychody netto tych jednostek ze sprzedaży towarów, produktów i operacji finansowych wyniosły równowartość w walucie polskiej nie mniej niż 1 200 000 euro i nie więcej niż 2 000 000 euro za poprzedni rok obrotowy, a w przypadku jednostek rozpoczynających działalność albo prowadzenie ksiąg rachunkowych – w roku obrotowym, w którym rozpoczęły działalność albo prowadzenie ksiąg rachunkowych oraz osoby fizyczne, spółki cywilne osób fizycznych, spółki jawne osób fizycznych oraz spółki partnerskie, których przychody nie przekroczyły 1 200 000 euro i prowadzą księgi dobrowolnie.

W 2015 roku weszła w życie kolejna nowelizacja ustawy o rachunkowości, wprowadzająca między innymi, pojęcie małych jednostek oraz kolejne uproszczeń i udogodnienia w prowadzeniu rachunkowości dla tej grupy podmiotów.

Małą jednostką jest podmiot, który w roku obrotowym oraz roku poprzedzającym spełnia dwa z trzech poniższych warunków:

• suma aktywów bilansu na koniec roku obrotowego w walucie polskiej nie przekroczyła równowartości 17.000.000 zł,

• przychody netto ze sprzedaży produktów i towarów w walucie polskiej nie przekroczyły równowartości 34 000 000 zł,

• średnioroczne zatrudnienie w przeliczeniu na pełne etaty wyniosło nie więcej niż 50 osób.

Przyjęcie przez jednostkę określonego statusu oraz skorzystanie z uproszczeń z nich wynikających, jest dobrowolne. Warunkiem przyjęcia opisanych powyżej statusów jest spełnianie warunków progowych określonych ustawą oraz podjęcie przez organ zatwierdzający sprawozdanie finansowe stosownej uchwały.

Status

Średnioroczne zatrudnienie

Przychód ze sprzedaży produktów i towarów (tys. zł)

Suma aktywów bilansu (tys. zł)

Mała

50

34 000,00

17 000,00

Mikro

10

3 000,00

1 500,00

Ogólne zasady rachunkowości w małych firmach

Zakres rachunkowości jest ściśle określony przepisami UoR. Można tu mówić o wąskim ujęciu rachunkowości jako prowadzeniu ksiąg rachunkowych i sporządzaniu sprawozdań finansowych (księgowości) oraz ujęciu szerokim w rozumieniu UoR, która określa, że rachunkowość jednostki obejmuje:

• przyjęte zasady (politykę) rachunkowości,

• prowadzenie, na podstawie dowodów księgowych, ksiąg rachunkowych,

• ujmujących zapisy zdarzeń w porządku chronologicznym i systematycznym,

• okresowe ustalanie lub sprawdzanie drogą inwentaryzacji rzeczywistego stanu

• aktywów i pasywów,

• wycenę aktywów i pasywów oraz ustalanie wyniku finansowego,

• sporządzanie sprawozdań finansowych,

• gromadzenie i przechowywanie dowodów księgowych oraz pozostałej

• dokumentacji przewidzianej ustawą,

• poddanie badaniu, składanie do właściwego rejestru sądowego, udostępnianie i

• ogłaszanie sprawozdań finansowych w przypadkach przewidzianych ustawą.

Nazwa zasady

(źródło w UoR)

Treść zasady

Wyjaśnienia

ZASADA NADRZĘDNA

wiernego i rzetelnego obrazu

Art. 4 Ust 1.

Zasada wyższości treści nad formą

(art. 4 ust. 2)

Zdarzenia, w tym operacje gospodarcze, ujmuje się w księgach rachunkowych i wykazuje w sprawozdaniu finansowym zgodnie z ich treścią ekonomiczną.

Dokonując kwalifikacji zdarzenia należy brać od uwagę nie formę prawną czy fizyczną danego zdarzenia, ale jej treść ekonomiczną związaną często z zamiarem podjęcia danej czynności. Np. kwalifikując nabyty składnik majątku należy mieć na uwadze formę korzyści ekonomicznych, które będzie jednostce przynosił.

Zasada istotności

(art. 4a)

Stosując przepisy ustawy, jednostka kieruje się zasadą istotności. Informacje wykazywane w sprawozdaniu finansowym należy uznać za istotne, gdy ich pominięcie lub zniekształcenie może wpływać na decyzje podejmowane na ich podstawie przez użytkowników tych sprawozdań.

Prowadząc rachunkowość małej firmy należy mieć na uwadze, że istotność nie oznacza jedynie niepomijania informacji ale również zbytniego agregowania danych w sprawozdaniu.

Zasada ciągłości

(art. 5 ust. 1)

Przyjęte zasady (politykę) rachunkowości należy stosować w sposób ciągły, dokonując w kolejnych latach obrotowych jednakowego grupowania operacji gospodarczych, wyceny aktywów i pasywów, … ustalania wyniku finansowego i sporządzania sprawozdań finansowych tak, aby za kolejne lata informacje z nich wynikające były porównywalne.

UoR dopuszcza możliwość zmiany zasad rachunkowości na przełomie lat obrachunkowych (od nowego roku). Zasadę ciągłości uważa się za zachowaną, jeżeli jednostka:

a) poinformuje w sprawozdaniu o dokonanych zmianach,

b) wyliczy i przedstawi skutki finansowe tych zmian, za okresy prezentowane w sprawozdaniu finansowym.

Zasada kontynuacji działania

(art. 5 ust 2)

Przy stosowaniu przyjętych zasad rachunkowości przyjmuje się założenie, że jednostka będzie kontynuowała w dającej się przewidzieć przyszłości działalność w niezmniejszonym istotnie zakresie, bez postawienia jej w stan likwidacji lub upadłości, chyba że jest to niezgodne ze stanem faktycznym lub prawnym.

Niezachowanie tej zasady oznaczą, że w dającej się przewidzieć przyszłości (1 rok) jednostka zaniecha w istotnej części lub w całości działalności. Jest to na tyle istotna dla interesariuszy informacja, że powinien być o tym fakcie poinformowany. Fakr zagrożenia działalności ma również wpływ na przyjęcie innych zasad wyceny składników majątku, gdzie podstawą będzie wartość godziwa.

Zasada memoriału

(art. 6 ust. 1.)

W księgach rachunkowych jednostki należy ująć wszystkie

osiągnięte, przypadające na jej rzecz przychody i obciążające ją koszty związane z tymi przychodami dotyczące danego roku obrotowego, niezależnie od terminu ich zapłaty.

Przeciwieństwem tej zasady jest zasada kasowa, która rozpoznaje zdarzenie gospodarcze tylko w przypadku przepływu pieniądza (wydatek/wpływ środków pieniężnych). Tak ujmowane są odsetki i różnice kursowe w ujęciu podatkowym (patrz rozdział III).

Zasada współmierności przychodów i kosztów

(art. 6 ust 2.)

Dla zapewnienia współmierności przychodów i związanych z nimi kosztów do aktywów lub pasywów danego okresu sprawozdawczego zaliczane będą koszty lub przychody dotyczące przyszłych okresów oraz przypadające na ten okres sprawozdawczy koszty, które jeszcze nie zostały poniesione.

Przychody i związane z nimi koszty powinny być przypisane do tego samego okresu sprawozdawczego. Np. koszty wyprodukowania produktów, które nie zostały sprzedane są wykazywane w bilansie w postaci zapasu wyrobów. W okresie, w którym zostaną sprzedane (są osiągnięte przychody ze sprzedaży) stają się kosztem okresu.

Zasada kosztu historycznego

(art. 7 ust. 1)

Poszczególne składniki aktywów i pasywów wycenia się stosując

rzeczywiście poniesione na ich nabycie (wytworzenie) ceny (koszty).

Podstawą pierwotnego ujęcia składnika aktywów są nakłady poniesione w przeszłości na ich nabycie. Następnie, zgodnie z zasada ostrożności, następuje korekta tych wartości, jeżeli ich wartość rynkowa jest niższa od wyceny historycznej.

Zasada ostrożności

(art. 7 ust. 1)

W wyniku finansowym należy uwzględnić:

a) zmniejszenia wartości użytkowej lub handlowej składników aktywów,

b) wyłącznie niewątpliwe pozostałe przychody operacyjne i zyski nadzwyczajne;

c) wszystkie poniesione pozostałe koszty operacyjne i straty nadzwyczajne;

d) rezerwy na znane jednostce ryzyko, grożące straty oraz skutki innych zdarzeń.

Zasada ostrożności zawiera instrukcje w jaki sposób podchodzić należy do przychodów i kosztów a także, do wyceny aktywów. Koszty, nawet jeżeli są tylko prawdopodobne, traktować należy jako pewne i uwzględniać w obliczaniu wyniku finansowego, a przychody uwzględniane są tylko, jeżeli ich osiągnięcie jest pewne. Zasada przeciwdziała subiektywnemu zawyżaniu wyniku finansowego.

Zasada zakazu kompensaty

(art. 7 ust. 3)

Wartość poszczególnych składników aktywów i pasywów, przychodów i

związanych z nimi kosztów, jak też zysków i strat nadzwyczajnych ustala się oddzielnie.

Zasada w połączeniu z zasadą ostrożności ma za zadanie dostarczyć pełnej informacji o podmiocie gospodarczym. Skompensowanie wartości aktywów z pasywami doprowadziłoby do całkowitego zaniku informacji (aktywa = pasywa). Kompensata jest dozwolona, jeżeli jest skutkiem zdarzenia gospodarczego (podmioty gospodarcze kompensują swoje wzajemne należności i zobowiązania – powstaje dokument księgowy).

Zasada periodyzacji

(art. 3 ust. 1, pkt 9)

Roku obrotowy to rok kalendarzowy lub inny okres trwający 12 kolejnych pełnych miesięcy kalendarzowych, stosowany również do celów podatkowych.

Wyznaczenie lat obrachunkowych oznacza podział życia ekonomicznego podmiotu gospodarczego. Jednostką podstawową jest rok, a jednostkami cząstkowymi miesiące. W małych firmach rok obrachunkowy pokrywa się najczęściej z rokiem kalendarzowym (i podatkowym).

Zasada ciągłości bilansowej

(art. 5, ust. 1)

Wykazane w księgach rachunkowych na dzień ich zamknięcia stany aktywów i pasywów należy ująć w tej samej wysokości, w otwartych na następny

rok obrotowy księgach rachunkowych.

Zasada wpływa na sposób działania kont bilansowych, które przekazują pomiędzy sobą stany aktywów i pasywów.

Zasada upraszczania

(art. 4 ust. 4)

Jednostka może w ramach przyjętych zasad (polityki) rachunkowości stosować uproszczenia, jeżeli nie wywiera to istotnie ujemnego wpływu na realizację zasady wiernego i rzetelnego obrazu.